 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
Mandolina instrument muzyczny z grupy
chordofonów szarpanych, przypominający wyglądem małą lutnię; korpus
rezonansowy mandoliny jest bardzo wypukły i ma kształt migdała; płyta
rezonansowa płaska, czasami wzdłuż podstawka strunowego daszkowato załamana,
zaopatrzona jest w owalny otwór rezonansowy. Beleczki z miękkiego drzewa wewnątrz
pudła rezonansowego wmontowane są dla wzmocnienia konstrukcji. Na chwytni, sięgającej
aż do otworu rezonansowego, rozmieszczone są poprzeczne sztabki metalowe,
zwane prożkami, wyznaczające odległości półtonowe. Wzdłuż środkowej
linii chwytni znajdują się zwykle małe kółeczka lub inne figury, najczęściej
inkrustowane z masy perłowej, tzw. znaki pozycji, umieszczone między II-III,
IV-V, VI-VII, IX-X i XI-XII prożkiem. Ułatwiają one szybszą orientację
podczas gry w pozycjach, szczególnie w początkowym okresie nauki. 4 pary
stalowych strun, strojone g - d¹ - a¹
- e² , zaczepione u dolnej krawędzi płyty,
biegną nad podstawkiem (podstrunnikiem) i szyjką ku metalowym kołkom,
ustawionym wzdłuż krawędzi deski kołkowej. Nakładka z szylkretu, celuloidu
lub twardego drzewa na wierzchniej płycie w miejscu gry (poniżej otworu
rezonansowego, nieco na prawo) służy do ochrony płyty przed uszkodzeniami piórkiem.Ok. 1700 r. ten typ mandoliny, zwany neapolitańskim, wykształcił się w pd. Włoszech z renesansowej mandoli i wkrótce rozpowszechnił na terenie całych Włoch. Pod koniec XVIII w. mandolina zdobyła znaczną popularność w wielu krajach Europy, a w XIX w. stała się jednym z najpopularniejszych instrumentów amatorskich.
Mandoliny budowano w różnych wielkościach. Obecnie najczęściej spotykany typ mandoliny posiada boczki, płaski lub nieznacznie tylko wypukły spód oraz podstrunnicę wysuniętą aż do otworu rezonansowego. Strój mandoliny z biegiem lat i w zależności od typu ulegał zmianom; zmieniała się również ilość strun - od czterech pojedynczych do siedmiu podwójnych. Np. mandolina mediolańska ma sześć strun pojedynczych, mandolina hiszpańska - sześć strun, podwójnych.
Będąca również w użyciu mandolina rzymska różni się od neapolitańskiej jedynie wyglądem zewnętrznym. Spośród innych odmian wymienimy tylko te, które są najczęściej spotykane w zespołach orkiestralnych: mandolina mała (piccola), strojona o kwartę wyżej od neapolitańskiej, mandolina altowa (mandoliola), strojona o kwintę niżej od mandoliny neapolitańskiej, mandola, strojona o oktawę niżej od mandoliny, mandolonczela, o stroju mandoli z piątą parą strun (C), oraz mandolonbas, posiadający 4 struny o stroju kwartowym (od E).
W orkiestrze symfonicznej mandolina nie znalazła zastosowania; jako instrument charakterystyczny zastosował ją m. in. W. A. Mozart (Don Giovanni) i G. Mahler (VII Symfonia). Spotykamy ją także w kompozycjach Haendla i Beethovena.
Mandola
(mandora), instrument muzyczny z grupy chordofonów szarpanych. Korpus
rezonansowy mandoli owalny, o spodzie wypukłym jak w lutni, żłobiony był
początkowo z jednego kawałka drewna i przykrywany płaską płytą rezonansową,
pośrodku której znajdował się otwór rezonansowy z rozetą. Szeroka szyjka
zakończona była lekko odchyloną do tyłu, sierpowato zagiętą komorą kołkową.
8 lub 10 jelitowych strun strojono parami w kwartach i kwintach. Termin mandola
pojawił się w Europie w XVI w. Stopniowo mandola upodobniała się do małej
lutni (zachowując jednak charakterystyczną komorę kołkową). Nazywano ją
niekiedy panduriną; w Polsce występowała często pod nazwą kwintarnia.
Mandola wyszła z użycia z końcem XVII w. dając początek mandolinie, której
wczesne odmiany nazywano również mandolami.
"Uczę się grać na mandolinie" - Tadeusz Musiałek
